|
KÜLLEME |
|
Gelişmeleri için nemli ortam koşullarına gerek duyan birçok mantari hastalık
etmeninin aksine külleme, özellikle sıcak ve kurak iklimlerde daha iyi gelişmekte ve bağlarda önemli zararlara neden olmaktadır. Bu hastalığın etmeni Uncinula necator (Schw burr.) veya oidium tuckeri berk. Olarak adlandırılan bir mantardır. Asmanın yaprakları başta olmak üzere, bütün yeşil organlarında gelişerek zarar oluşturabilir. (ŞEKLİ GÖR) Çoğunlukla ilk belirtiler, yaprağın üst yüzeyinde çapı 1 cm'ye kadar ulaşabilen sarımsı yeşil lekelerdir. Yaprağın alt yüzeyinde ise, bir büyüteçle (x10) bakıldığında, misellerin örümcek ağı şeklinde yayıldığı görülür. Hastalıklı alanlar mantar sporlarının çoğalmasıyla birlikte genişler, büyür ve kül serpilmiş gibi kül rengi, grimsi bir renk alır. Hastalığın ileri dönemlerinde, yaprağın yüzey hücreleri öldüğünden, bu kül rengi grimsi tabakanın rengi giderek koyulaşır ve siyaha döner. Hastalık yayıldığında, yapraklar lekeli bir hal alır ve yaprakların alt ve üst yüzeyleri kül serpilmiş gibi mantarlarla kaplanır. Bu dönemlerde, genç yapraklarda büyüme yavaşlar, yapraklar kıvrılmaya başlayarak gevrek bir hal alır ve sonunda dökülür. (ŞEKİL C) Çiçek salkımlarındaki enfeksiyon (ŞEKİL B), meyve tutumunu azaltmaktadır. Hastalığa yakalanan salkımlarda taneler küflenir (ŞEKİL D), tane gelişimi gecikir ve ileri safhalarda taneler çatlar ve çekirdekleri görünür. Şiddetli bir şekilde enfekte olmuş salkımlarda olgunluk gecikir ve kırmızı-siyah renkli çeşitlerde düzensiz renklenme görülür. Külleme etmeninin neden olduğu kül renginde ve toz halindeki küf tabakası, yaprak sapı, sülük, salkım, sürgün ve bir yaşlı dal üzerinde de oluşabilir. Bir yaşlı dallar üzerinde kırmızı- kahverengiden siyaha kadar değişebilen renklerde lekeler meydana gelir (ŞEKİL C). Şiddetli olarak küllenmeye yakalanmış olan bir yıllık dallarda düzensiz olgunlaşma ve uçlarından geriye doğru ölüm meydana gelir. Bu etmen, tanede ve salkım sapında meydana getirdiği lekeler nedeniyle, sofralık üzümlerin Pazar değerinin önemli ölçüde azalmasına neden olur. Şaraplık üzümlerde ise, ileri derecede küllemeye yakalanmış salkımların şaraba işlenmesi sonucunda, şarabın oldukça kötü tad ve koyu renk kazandığı ve kalitesinin bozulduğu bilinmektedir. Külleme, bağlarda gelişme ve verimin önemli ölçüde azalmasına neden olan bir hastalıktır.ŞEKLİ GÖR Külleme hastalığına Vitis vinifera türüne ait çeşitlerin tamamı duyarlıdır. Buna karşılık vitis labrusca olmak üzere, ürünü değerlendirilen Amerikan türleri (vitis rotundifolia dahil) bu hastalığa karşı dayanıklıdır. Hastalık etmeni olan mantar, kışı hastalıklı asma gözlerinde misel halinde geçirir. İlkbaharda gözlerin sürmesiyle birlikte, mantar miselleri gelişerek bol miktarda ve zincir şeklinde konidilerini oluştururlar. Bu konidilerin rüzgar aracılığı ile yaprak ve sürgünlere ulaşması sonucu ilk enfeksiyonlar meydana gelmektedir. Buralarda çoğalan konidiler, yine rüzgar aracılığı ile diğer yaprak ve sürgünlere dağılır ve hastalık bağda giderek yayılır. Konidilerin gelişmesi için gerekli optimum sıcaklık 25-27 °C, nem ise % 70 dolayındadır. Külleme etmeninin enfeksiyon oluşturabilmesi için, bağ mildiyösünden farklı olarak, su damlacığına ve yayılması için fazla yağışa gerek duyulmaz. Külleme etmeninin kolonileri galiştiğinde, etmenin hortumu (besleme tüpleri) asma dokusuna girerek burada beslenir ve girdiği dokunun yüzey hücrelerini öldürür. Koloniler sıcaklığa bağlı olarak 5-12 gün içerisinde mantar konidilerini oluştururlar. Oluşan bu konidiler, rüzgar aracılığı ile etrafa yayılır ve eğer koşullar uygun ise, 24 saat içerisinde ikincil enfeksiyonlara neden olurlar.(winkler ve ark.1974, sall ve teviotdale 1981, pearson ve goheen 1988, emmett ve ark.1992, yeğen 1993, galet 1995).
|